Ngũ Âm

KINH DỊCH - NGŨ ÂM TRỊ LIỆU

Âm nhạc trong hệ thống Âm Dương – Ngũ Hành

Âm – Dương là gốc,

Ngũ hành là luật.

Ngũ cung là nhạc,

Ngũ tạng là thân.

Năm thanh âm huyền diệu:

Giốc – Chủy – Cung – Thương – Vũ

Hòa cùng Ngũ hành —
Nuôi dưỡng Ngũ tạng —
Cân bằng Thân – Tâm – Trí.

Âm thanh trở thành nhịp cầu

Giữa vũ trụ và con người,
Đánh thức nguồn năng lượng chữa lành sâu xa.

🌿 KINH DỊCH – NGŨ ÂM TRỊ LIỆU 🌿

Khai mở Ngũ hành – Vang vọng Ngũ cung – Nuôi dưỡng Ngũ tạng

Trở về sự an lạc nguyên sơ.

Ngũ Âm trị liệu là một hướng thực hành âm nhạc cổ truyền phương Đông, được xây dựng trên mối liên hệ giữa Âm Dương, Ngũ Hành, Ngũ Âm, Ngũ Tạng và Ngũ Chí.

Đây không đơn thuần là việc nghe năm loại âm thanh khác nhau.

Đằng sau Ngũ Âm là một cách nhìn tổng thể về con người, trong đó âm nhạc được đặt trong mối quan hệ với tự nhiên, cơ thể, cảm xúc và trạng thái tinh thần.

Từ hệ thống tư tưởng Âm Dương – Ngũ Hành, âm nhạc cổ truyền phương Đông hình thành một cách tiếp cận đặc biệt: dùng âm thanh và âm nhạc như một phương tiện để quan sát, biểu đạt và tìm kiếm sự cân bằng.

ÂM DƯƠNG VÀ NGŨ HÀNH

Trong tư tưởng Kinh Dịch, Âm và Dương không phải hai trạng thái hoàn toàn đối lập, mà là hai mặt tương tác, chuyển hóa và bổ sung cho nhau trong quá trình vận động của vạn vật.

Từ nền tảng đó, Ngũ Hành hình thành một hệ thống phân loại và liên hệ gồm:

Mộc – Hỏa – Thổ – Kim – Thủy.

Trong lý luận y học cổ truyền, Ngũ Hành được liên hệ với Ngũ Tạng:

Mộc – Can
Hỏa – Tâm
Thổ – Tỳ
Kim – Phế
Thủy – Thận

Đồng thời, mỗi hành còn được đặt trong mối liên hệ với những trạng thái cảm xúc và tinh thần của con người.

Vì vậy, khi nói đến Ngũ Âm trị liệu, không thể tách riêng âm nhạc khỏi toàn bộ hệ thống tư tưởng mà nó thuộc về.

NGŨ ÂM – NĂM ÂM THANH 

Âm nhạc cổ truyền Trung Hoa sử dụng hệ thống Ngũ Âm gồm:

Giốc – Chủy – Cung – Thương – Vũ.

Năm âm này được đặt trong mối tương ứng với Ngũ Hành và Ngũ Tạng:

Giốc – Mộc – Can
Chủy – Hỏa – Tâm
Cung – Thổ – Tỳ
Thương – Kim – Phế
Vũ – Thủy – Thận

Đây là một phần quan trọng trong truyền thống lý luận âm nhạc và y học cổ truyền Trung Hoa, trong đó âm nhạc được nhìn nhận trong mối quan hệ với cơ thể, khí, cảm xúc và sự vận hành của con người.

Trong các trước tác cổ điển như Hoàng Đế Nội Kinh, âm nhạc và Ngũ Âm được đặt trong một hệ thống tương ứng rộng hơn giữa tự nhiên và con người.

Điều đáng chú ý là hệ thống này không nên được hiểu theo cách đơn giản rằng “mỗi nốt nhạc chữa một cơ quan”.

Đó là một cách diễn giải hiện đại hóa quá mức.

Ý nghĩa sâu hơn nằm ở toàn bộ mạng lưới tương ứng giữa âm nhạc, Ngũ Hành, tạng phủ, cảm xúc và trạng thái con người.

GIỐC – MỘC – CAN

Giốc thuộc Mộc.

Trong hệ thống biểu tượng Ngũ Hành, Mộc gắn với sự sinh trưởng, phát triển và hướng lên.

Vì vậy, Giốc thường được liên hệ với những phẩm chất như sinh trưởng, khai mở, chuyển động và sức sống.

CHỦY – HỎA – TÂM

Chủy thuộc Hỏa.

Hỏa mang tính sáng, ấm và chuyển động mạnh hơn.

Trong hệ thống tương ứng, Chủy gắn với sức sống, sự ấm áp, biểu đạt và tính năng động.

CUNG – THỔ – TỲ

Cung thuộc Thổ.

Thổ mang tính trung tâm, ổn định, nuôi dưỡng và nâng đỡ.

Cung vì vậy thường được liên hệ với sự ổn định, cân bằng, nuôi dưỡng và an trú.

THƯƠNG – KIM – PHẾ

Thương thuộc Kim.

Kim mang tính thanh, sáng, thu liễm và tinh luyện.

Trong hệ thống biểu tượng, Thương được liên hệ với sự thanh sáng, thu liễm, chỉnh lý và buông bỏ.

VŨ – THỦY – THẬN

Vũ thuộc Thủy.

Thủy mang tính sâu, mềm, hướng xuống và biến đổi.

Vũ vì vậy thường được liên hệ với chiều sâu, sự tĩnh tại, khả năng đi vào bên trong và trạng thái lắng đọng.

NGŨ ÂM KHÔNG PHẢI LÀ “NĂM NỐT NHẠC CHỮA NĂM CƠ QUAN”

Đây là điều cần đặc biệt làm rõ.

Ngũ Âm trị liệu không nên được quảng bá bằng những công thức đơn giản như:

“Âm Giốc chữa Can.”

“Âm Chủy chữa Tâm.”

“Âm Cung chữa Tỳ.”

Những cách diễn giải như vậy làm mất đi chiều sâu của hệ thống cổ truyền.

Trong tư tưởng Ngũ Hành, các yếu tố không tồn tại độc lập mà nằm trong một mạng lưới tương tác, sinh – khắc và chuyển hóa.

Vì vậy, âm nhạc cũng được nhìn nhận trong một mối quan hệ rộng hơn giữa âm thanh, khí, cảm xúc, tạng phủ và trạng thái tổng thể của con người.

Đây chính là điểm làm cho Ngũ Âm khác với cách tiếp cận “một tần số – một bộ phận cơ thể” đang khá phổ biến trong một số nội dung Sound Healing hiện đại.

NGŨ ÂM VÀ CẢM XÚC

Trong lý luận cổ truyền, Ngũ Hành còn được liên hệ với những trạng thái cảm xúc:

Mộc – Can – Nộ
Hỏa – Tâm – Hỷ
Thổ – Tỳ – Tư
Kim – Phế – Bi
Thủy – Thận – Khủng

Những mối liên hệ này tạo nên một cách nhìn đặc biệt về âm nhạc.

Âm nhạc không chỉ tác động ở tầng âm thanh.

Nó còn được nhìn như một phương tiện liên hệ với đời sống cảm xúc và trạng thái bên trong của con người.

Từ góc nhìn này, việc lựa chọn âm nhạc không chỉ dựa vào việc một âm thanh “hay” hay “dễ nghe”, mà còn có thể được đặt trong những câu hỏi:

Người nghe đang ở trạng thái nào?

Đang quá động hay quá tĩnh?

Đang căng thẳng hay trì trệ?

Đang cần sự mở ra hay cần sự thu lại?

Đang cần một dòng âm thanh có sức sống hay một không gian sâu và tĩnh?

Đó chính là tinh thần quan trọng của việc ứng dụng Ngũ Âm trong thực hành.

NGŨ ÂM LÀ MỘT HỆ THỐNG ÂM NHẠC, KHÔNG CHỈ LÀ NĂM CAO ĐỘ

Nếu chỉ hiểu Ngũ Âm là năm nốt Giốc, Chủy, Cung, Thương, Vũ thì vẫn chưa đủ.

Trong thực hành âm nhạc, trải nghiệm của một âm không chỉ được quyết định bởi cao độ.

Âm sắc, trường độ, tiết tấu, cách phát âm, nhạc cụ, quãng âm, giai điệu, tốc độ và không gian biểu diễn đều có thể làm thay đổi cảm nhận về âm nhạc.

Một âm Giốc được tạo bằng một nhạc cụ dây sẽ mang một màu sắc khác với cùng cao độ được hát bằng giọng người.

Một giai điệu sử dụng Ngũ Âm với tiết tấu chậm sẽ tạo một trải nghiệm khác với cùng chất liệu được phát triển bằng tiết tấu nhanh.

Vì vậy, người thực hành cần nhìn Ngũ Âm như một hệ thống âm nhạc sống động, chứ không phải một bảng tra cứu cơ học.

NGŨ ÂM TRỊ LIỆU TRONG THỰC HÀNH HIỆN ĐẠI

Ngày nay, các nguyên lý của Ngũ Âm có thể được tiếp cận theo nhiều cách khác nhau.

Một hướng là nghiên cứu âm nhạc Ngũ Hành trong mối liên hệ với thư giãn, giấc ngủ, trạng thái cảm xúc và sức khỏe tinh thần.

Một hướng khác là sử dụng chất liệu Ngũ Âm để sáng tạo âm nhạc, thiền ca hoặc những không gian nghe được thiết kế theo tinh thần phương Đông.

Một hướng khác nữa là đưa Ngũ Âm vào thực hành cá nhân thông qua nghe nhạc, hát, chơi nhạc cụ hoặc sáng tác.

Các nghiên cứu hiện đại về Chinese Five-Element Music đã ghi nhận một số kết quả đáng chú ý liên quan đến thư giãn, giấc ngủ và một số trạng thái tâm lý.

Tuy nhiên, chất lượng và phương pháp của các nghiên cứu chưa hoàn toàn đồng đều. Vì vậy, những kết quả này nên được xem là lĩnh vực đang tiếp tục được nghiên cứu, chứ không nên biến thành những tuyên bố rằng một âm cụ, một nốt nhạc hoặc một tần số cụ thể có thể điều trị một bệnh cụ thể.

NGŨ ÂM TRUNG HOA VÀ NGŨ ÂM VIỆT NAM

1. Ngũ Âm Trung Hoa

Trong hệ thống Ngũ cung truyền thống của Trung Hoa, thang âm được tổ chức theo những khoảng cách cao độ đặc trưng. Với cách quy ước được trình bày ở đây, nếu lấy F (Fa) làm âm Cung, thang âm sẽ gồm:

F – G – A – C – D

Tương ứng với năm âm:

• F – Cung

• G – Thương

• A – Giốc

• C – Chủy

• D – Vũ

Như vậy, xét về khoảng cách giữa các âm, thang âm này có cấu trúc:

2T – 2T – 3t – 2T 

Đây là một trong những dạng cấu trúc tiêu biểu khi tìm hiểu Ngũ cung trong âm nhạc truyền thống phương Đông.

2. Ngũ Âm Việt Nam

Ngũ Âm khi du nhập vào Việt Nam đã tiếp nhận và hòa quyện với kho tàng âm nhạc dân gian vô cùng phong phú của người Việt, từ các làn điệu dân ca, dân nhạc, hò, vè cho đến những hình thức âm nhạc gắn với tín ngưỡng, phong tục và đời sống sinh hoạt.

Vì vậy, Ngũ Âm trong âm nhạc Việt Nam không đơn thuần là sự sao chép hệ thống Ngũ cung Trung Hoa, mà đã được Việt hóa, hình thành những sắc thái riêng gắn với thẩm mỹ âm nhạc và ngôn ngữ dân tộc.

Một trong những điểm khác biệt đáng chú ý nằm ở bậc âm thứ ba.

Nếu xây dựng từ F, thang âm được trình bày theo hệ Trung Hoa là:

F – G – A – C – D

Trong khi đó, một dạng thang âm thường gặp khi tiếp cận chất liệu Ngũ Âm Việt Nam là:

F – G – B♭ – C – D

Tương tự, nếu xây dựng từ C:

• Ngũ cung theo cách trình bày Trung Hoa: C – D – E – G – A

• Một dạng Ngũ Âm thường gặp trong chất liệu Việt Nam: C – D – F – G – A ứng với: Cung Thương Giốc Chủy Vũ và đồng tương ứng với: Hò Xự Xang Xê Cống.

Tương ứng với năm âm:

• C – Cung - Hò

• D – Thương - Xự

• F – Giốc - Xang

• G – Chủy - Xê

• A – Vũ - Cống

Như vậy, xét về khoảng cách giữa các âm, thang âm này có cấu trúc:

2T – 3t – 2T – 2T 

Sự thay đổi này tạo nên màu sắc âm thanh khác biệt và góp phần hình thành những sắc thái riêng của âm nhạc Việt Nam.

3. Ngũ Âm và màu sắc âm nhạc Việt Nam

Điều thú vị khi tiếp cận Ngũ Âm từ góc nhìn của người làm âm nhạc là khả năng đối thoại giữa truyền thống phương Đông và ngôn ngữ âm nhạc Việt Nam.

Ngũ Âm không chỉ tồn tại như một công thức về cao độ. Khi đi vào âm nhạc dân gian, nó được kết hợp với cách nhả chữ, luyến láy, tiết tấu, âm sắc và cách diễn đạt của người Việt, từ đó tạo nên những màu sắc rất riêng.

Kho tàng nhạc cụ truyền thống Việt Nam như tiêu, sáo, đàn tranh, đàn bầu, đàn nguyệt và nhiều nhạc cụ dân tộc khác cũng mở ra những chất liệu âm sắc phong phú cho việc khám phá âm nhạc mang tinh thần phương Đông.

Trong đó, tiêu và sáo đặc biệt phù hợp với không gian Ngũ Âm bởi chất âm giàu tính hơi thở, mềm mại, giàu sắc thái và có khả năng tạo nên những đường giai điệu tự nhiên, giàu tính biểu cảm.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ rằng không nên đồng nhất một nhạc cụ cụ thể với hệ thống Ngũ Âm.

Nhạc cụ chỉ là phương tiện để người nghệ sĩ biểu đạt.

Điều quan trọng hơn nằm ở cách người nhạc sĩ tổ chức cao độ, giai điệu, âm sắc, tiết tấu, không gian và cảm xúc trong tác phẩm. Chính sự kết hợp của những yếu tố đó mới tạo nên bản sắc và tinh thần của một tác phẩm sử dụng chất liệu Ngũ Âm.

NGŨ CUNG TRUNG HOA

***

NGŨ CUNG VIỆT NAM

NGŨ ÂM TẠI MSOUND HEALING

MSOUND Healing tiếp cận Ngũ Âm trước hết như một di sản tư tưởng và âm nhạc phương Đông, sau đó mở ra khả năng ứng dụng vào thực hành âm thanh và âm nhạc hiện đại.

Ở đây, Ngũ Âm không được sử dụng như một công thức chữa bệnh.

Nó được nghiên cứu và chuyển hóa thành một ngôn ngữ âm nhạc có thể kết nối:

Âm Dương
Ngũ Hành
Ngũ Âm
Ngũ Tạng
Ngũ Chí
Âm sắc
Giai điệu
Tiết tấu
Cảm xúc
Và sự lắng nghe

Từ đó, người nghe có thể tiếp cận âm nhạc không chỉ bằng câu hỏi “âm thanh này hay không?”, mà còn bằng một câu hỏi sâu hơn:

Âm nhạc này đang tạo ra trạng thái gì trong tôi?

Đó là cách MSOUND Healing tiếp cận Ngũ Âm: tôn trọng nền tảng truyền thống, đồng thời sử dụng tư duy âm nhạc hiện đại để khám phá mối quan hệ giữa âm thanh, giai điệu, cảm xúc và trạng thái con người.

NGŨ ÂM – KHI ÂM NHẠC GẶP TRIẾT HỌC PHƯƠNG ĐÔNG

Năm âm này được đặt trong mối tương ứng với Ngũ Hành và Ngũ Tạng:

Giốc – Mộc – Can
Chủy – Hỏa – Tâm
Cung – Thổ – Tỳ
Thương – Kim – Phế
Vũ – Thủy – Thận

Trong bảng sau đây nếu xếp theo vòng tương sinh thì tương ứng ngũ hành và ngũ cung như sau: 

Mộc - Hỏa - Thổ - Kim - Thủy

Giốc - Chủy - Cung - Thương - Vũ

Từ đó tham chiếu bảng dưới đây:

Ngũ Âm không đơn giản là năm âm thanh.

Đó là một cách người xưa nhìn mối quan hệ giữa âm nhạc, tự nhiên, cơ thể và đời sống tinh thần.

Từ Âm Dương đến Ngũ Hành.

Từ Ngũ Hành đến Ngũ Tạng.

Từ Ngũ Tạng đến cảm xúc.

Và từ tất cả những mối liên hệ ấy, âm nhạc trở thành một phương tiện để con người quan sát và tìm lại sự cân bằng của chính mình.

Với MSOUND Healing, Ngũ Âm vì thế không chỉ là một hệ thống lý luận cổ truyền để tìm hiểu, mà còn là một nguồn chất liệu âm nhạc để sáng tạo, thực hành và trải nghiệm.

Không phải để biến âm nhạc thành một công thức chữa bệnh.

Mà để mở rộng cách chúng ta lắng nghe âm thanh — và qua âm thanh, lắng nghe chính con người.